محمدعلی توفیقی سال ۱۳۵۰ در محله قطارچیان شهر سنندج به دنیا آمد. او گرچه دانش‌آموخته رشته پزشکی است، اما در حال حاضر به حرفه طبابت اشتغال ندارد؛ زیرا معتقد است که ممکن است بتواند در جای دیگری برای مردمش مفیدتر باشد؛ به همین دلیل بیشتر وقت خود را صرف امور مطبوعاتی و فعالیت‌های سیاسی کرده است.
دکتر توفیقی پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه در سال ۱۳۷۷ مدتی رییس مرکز بهداشت سنندج بود و تا سال ۱۳۸۳ که با بر سر کار آمدن رییس‌جمهور اصول‌گرا، اکثر مدیران اصلاح‌طلب برکنار شدند، مدیر کل درمان تأمین اجتماعی استان کردستان بود.
او در همان سال‌ها نیز بارها به واسطه خدمات مدیریتی نوین مورد تقدیر قرار گرفت و یک بار نیز به عنوان مدیر نمونه کشور از رییس‌جمهور خاتمی لوح سپاس دریافت کرد.
در سال‌های اصلاحات یادداشت‌هایی از او در هفته‌نامه «سیروان» منتشر می‌شد و هم‌زمان به عنوان رییس شورای شاخه کردستان سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران و عضوی از اصلاح‌طلبان کرد فعالیت سیاسی داشت.
مشاور استاندار کردستان، رییس سازمان نظام پزشکی سنندج، سردبیری دوهفته‌نامه «هاوار» برخی از مهم‌ترین عناوین فعالیت‌های سیاسی - اجتماعی نامبرده در طول ده سال گذشته است. وی هم‌چنین در دوازدهمین کنگره سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران مجدداً به عضویت شورای مرکزی این سازمان سیاسی برگزیده شد.
او در حال حاضر کارشناس درمان سازمان تأمین اجتماعی و سردبیر دوهفته‌نامه «روژهه‌لات» است و در تهران سکونت دارد.
توفیقی خود می‌گوید که بیش وپیش از همه عناوین و سوابقی که داشته است، دوست دارد به عنوان یک «روزنامه‌نگار کرد» شناخته شود. کسی که تلاش می‌کند تا بلکه رسانه‌ای برای انتشار صدای «کرد» و مشکلاتش بیابد و از این راه قدمی هر چند کوچک برای حل «مسأله کرد» بردارد.

*شما در مطالب خود در رابطه با بحران هویت مردم کرد تأکید زیادی می‌کنید. می‌توانید کمی در این رابطه توضیح دهید، منظورت از بحران هویت چیست و چگونه باید از این بحران عبور کرد؟
به دلیل مشکلات خاص اطلاع‌رسانی و موانعی که در مسیر تقویت فرهنگ کردی وجود دارد، به عنوان مثال عدم امکان آموزش زبان کردی در مدارس مناطق کردنشین، کمبود نشریات کردی (روزنامه، هفته‌نامه و ...) و در مجموع تضعیف مؤلفه‌های فرهنگ کردی از دیرباز، شرایطی نامناسبی را در جامعه کردستان شاهدیم که مهم‌ترین آسیب آن را می‌توان بیگانگی و نا‌آشنایی مردم کرد، به خصوص نسل جوان با گذشته، فرهنگ و آیین خود دانست.
القائات مسمومی نظیر فقدان شخصیت‌های علمی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در میان کردها و نفی تاریخ، فرهنگ و حکومت‌های محلی گذشته نمونه‌هایی از زوایای چنین بحرانی هستند که به دلیل عدم امکان عمومی کردن نقطه مقابل این تفکرات (ترویج فرهنگ کردی و شناساندن چهره‌های بزرگ کرد)، در سایه فقدان رسانه‌های مستقل کردی، متأسفانه تأثیرات مخربی بر ذهن اجتماع، به خصوص نسل جوان ایجاد شده است که نشان‌دهنده نوعی آسیب به صورت گسست با پیوندهای فرهنگی و تاریخی است. به گونه‌ای که در مقاطعی می‌توان از آن به عنوان بحران هویت یاد کرد.
البته در دنیای متحول‌شده امروز در سایه ماهواره‌ها و شبکه اینترنت تا حدودی این کمبودها در حال جبران شدن است؛ اما هنوز جای کار زیادی در این زمینه‌ها وجود دارد و تلاش ما در «روژهه‌لات» را هم می‌توان در همین راستا تفسیر کرد.
به نظرم مهم‌ترین راهکار برای عبور از این بحران تقویت مدیا (رسانه) و پرداختن حرفه‌ای به مقوله فرهنگ و بهره‌گیری از تمام ابزارهای ممکن است.
 *چه تصویری از وضعیت نشریات کردی در ایران را می‌توانی برای ما تشریح نمایی؟
وضعیت نشریات کردی - فارسی که در حال حاضر در ایران منتشر می‌شوند، از دو جنبه کمی و کیفی قابل ارزیابی هستند. از نظر کمی که در برگیرنده تعداد و مسأله تیراژ است، وضعیت بسیار نگران‌کننده است.
اکنون در کردستان ایران (چهار استان آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه و ایلام و برخی نقاط پراکنده دیگر ایران که محل سکونت کردهاست) تعداد نشریات کردی از انگشتان‌ دست‌ها هم کمتر است!
البته نشریات محدود دیگری هم هستند که به واسطه عدم نظم و محدود بودن انتشار یا برخی ویژگی‌های دیگر، مد نظر نیستند.
هم‌چنین نشریات دانشجویی نیز به دلیل عدم اجازه انتشار در خارج از محیط دانشگاه و عدم امکان فروش از این تقسیم‌بندی خارج هستند.
آمار دقیقی ندارم؛ اما به واسطه این که خود درگیر انتشار یک نشریه هستم به جرات می‌توانم بگویم که تیراژ تمام نشریات کردی فعلی در یک دوره انتشار هفتگی یا دو هفتگی یا ماهانه حتی به ۵۰ هزار نسخه هم نمی‌رسد.
این مسأله با توجه به جمعیت کردهای ایران که این‌گونه نشریات برای تأثیرگذاری بر آن‌ها منتشر می‌شود، یک عدم تناسب وحشتناک و فاجعه‌باری را نشان می‌دهد.
البته این موضوع قابل توجیه است؛ وقتی که بدانیم میانگین مطالعه در این مناطق دو دقیقه در روز است!
با توجه به ماهیت دنیای جدید که «دانستن» مبنای قدرت و توانایی را تشکیل می‌دهد، به این ترتیب شاید بتوان بخشی از علل ناکامی کردها و عقب‌ماندگی آن‌ها در دوران معاصر را بهتر درک کرد.
لازم به یادآوری است که مسأله تیراژ پایین نشریات و وضعیت رقت برانگیز مطالعه که به آن اشاره کردم فقط خاص جامعه کردها نیست؛ بلکه این بلای «فرصت‌سوز» به شکلی گریبان‌گیر کل کشور ایران و شاید همه جوامع عقب‌افتاده است.
به نظر بنده بخشی از علل تداوم استبداد و عدم استقرار دموکراسی را باید ناشی از همین فقر مطالعه دانست که به هیچ وجه از سایر فقرها کم‌اهمیت‌تر نیست.
اما جنبه دیگر نشریات کردی - فارسی مسأله کیفیت آن‌ها است. با یک نگاه اجمالی در طول ۱۰ سال گذشته می‌بینیم که نشریات معدود کردی در مجموع تلاش‌های مثمر ثمری را در راستای احیای «مسأله کرد» در افکار عمومی و توجه به هویت کردی و مؤلفه‌های تشکیل دهنده آن مانند زبان، لباس، فرهنگ، مذهب و ... داشته‌اند.
مخصوصاً در دوران اصلاحات و متأثر از فضای کلی حاکم بر کشور، نشریات کردی هم فرصتی یافتند تا آزادتر از گذشته به مشکلات جامعه کردی بپردازند. اگرچه این تلاش‌ها عمدتاً نخبه‌گرایانه و گستره آن نیز محدود بوده است، اما به دلیل اثرگذاری بر گروه‌های مرجع، بدون شک نقطه ثقل تحولات آینده خواهد بود.
البته این به مفهوم بی‌عیب و نقص بودن کار نشریات کردی نیست. قطعاً کمبودها و ضعف‌هایی نیز نظیر عدم امکان فعالیت حرفه‌ای، نگاه تک‌بعدی، عدم برآورده کردن همه نیازهای مطبوعاتی مردم، فقر فلسفه سیاسی، نشناختن مخاطب، تخریب یکدیگر به جای اثبات خویشتن و ... وجود داشته و دارد.
با این وجود اگر واقع‌بینی و وجدان اجتماعی ملاک باشد، نشریات کردی داخل کشور چه در گذشته و چه در حال کارهای خوبی انجام داده‌اند و مطالبی را انتشار داده‌اند که تا همین ۱۰ سال قبل، نه تنها انتشار آن‌ها امکان‌پذیر نبود، بلکه مطالعه آن‌ها هم می‌توانست جرم محسوب شود.
دوست نکته‌سنجی پس از انتشار بیانیه یکی از شاخه‌های استانی احزاب ملی در سال ۸۳ در هفته‌نامه سیروان، می‌گفت اگر در سال‌های دهه ۶۰ چنین بیانیه‌ای به چاپ می‌رسید، چاپ‌کننده، صادرکننده و حتی خواننده را راهی جایی می‌کردند که عرب هم نینداخته است.
*آیا نشریات کردی موجود با توجه به فضای سیاسی ایران می‌توانند پاسخگوی شرایط امروز کردستان ایران باشند؟‌
در دنیای متنوع و متکثر امروز، هیچ حزب، جریان و یا حتی نشریه‌ای نمی‌تواند به تنهایی ادعای پاسخگویی به همه نیازها و مطالبات مردم را داشته باشد.
جامعه کردستان ایران نیز همپای رشد سریع سایر جوامع که در راستای عصر انفجار اطلاعات و در سایه به بار نشستن تجارب بشر در تحقق صلح، دموکراسی، آزادی و رفاه به دست آمده است، توقعات و مطالبات فزاینده‌ای دارد که با توجه به محدودیت‌هایی که بر سر راه روزنامه‌نگاری آزاد در ایران وجود دارد و به خصوص حساسیت‌های ویژه‌ای که در مورد کردستان هست، قطعاً نشریات کردی داخل کشور نمی‌توانند پاسخگوی همه نیازهای مطبوعاتی مردم کرد باشند اما به قول معروف:
آب دریا را گر نتوان کشید
هم به قدر تشنگی باید چشید
به هر حال من فکر می‌کنم پاسخگویی به بخشی از نیازها و توقعات مردم بهتر از آن است که دست روی دست بگذاریم و چشم به راه آمدن منجی یا حل شدن خود به خود همه مشکلات باشیم.
حل مشکلات اجتماعی و سیاسی تابع قانون تجمیع آثار است. یعنی انجام هر کاری هر چند کوچک و ناچیز هم باشد، اثر خود را خواهد گذاشت و در نهایت برآیند این اثرها منجر به یک تحول سیاسی یا اجتماعی خواهد شد.
*هفته‌نامه روژهه‌لات از روز اول تا بسته شدن و آزاد شدن دوباره چه فراز و نشیب‌های داشته است و برای آینده چه اهدافی را در نظر گرفته اید؟
اولین شماره دوره جدید دوهفته‌نامه کردی- فارسی «روژهه‌لات» پس از رأی دیوان عالی کشور مبنی بر رفع توقیف، شنبه ۱۱ آبان‌ماه ۸۷ بر پیشخوان روزنامه‌فروشی‌های چهار استان آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه و ایلام قرار گرفت.
از این دوهفته نامه که مجوز آن در مردادماه ۸۲ توسط هیأت نظارت بر مطبوعات صادر شده است، تا زمان توقیف آن در مهرماه سال ۸۵، جمعاً ۶۶ شماره منتشر شد.
آقایان سامان سلیمانی، رضا علیپور و فرهاد امین‌پور اعضای اصلی هیأت تحریریه دوره قبل بودند که پس از توقیف نشریه مدتی را نیز در بازداشت به سر بردند که همین جا فرصت را مغتنم شمرده و از خدمات و زحمات آنان قدردانی می‌کنم.
در دوره جدید انتشار «روژهه‌لات» موارد زیر را به عنوان اهداف و رویکردهای آینده نشریه مد نظر داریم:
- اطلاع‌رسانی حرفه‌ای، مستقل، شفاف، صریح ، دقیق و پرهیز از هر گونه ارگانیزاسیون، تبدیل نشریه به تریبون اختصاصی و یک‌جانبه‌گرایی
 -ارتقای سطح آگاهی‌های جامعه در ابعاد مختلف 
 -توجه به نیازهای اساسی جامعه کردی و انعکاس بی‌طرفانه آن‌ها
 -تجزیه، تحلیل و تبیین مسایل ملی و منطقه ای با اولویت مناطق کردنشین
 -آماده‌سازی جامعه (‌با تأکید بر اصل آموزش) برای ایفای نقش فعال در فرایند دموکراتیزاسیون و جهانی شدن
 -آشناسازی بیش از پیش مخاطبان با حقوق اساسی، طبیعی و شهروندی خویش
 -ترویج تفکر انتقادی و بسط ذهنیت فلسفی
-مفاهمه و تعامل با جریان‌ها و جناح‌های سیاسی - اجتماعی و ارباب خرد و اندیشه به منظور تولید فکر وغنای عرصه فرهنگ
 هاNGO  تلاش برای توسعه نهادهای مدنی و  -
 -تلاش برای تحقق صلح، تأمین حقوق بشر، توسعه همه‌جانبه و گسترش آزادی‌های سیاسی و اجتماعی
در مجموع می‌توان گفت فراز و نشیب‌های «روژهه‌لات» هم مانند اکثر نشریات کردی تابع شرایط کشور بوده است.
در دوران اصلاحات که رویکرد فرهنگی، سیاسی و اجتماعی به مسائل و مشکلات منطقه کردستان پررنگ‌تر بود، شکوفایی نسبی برای نشریاتی مانند روژهه‌لات امکان‌پذیر شد و به نوعی می‌توان آن را دوران موفقی برای طرح موضوعات واقعی مبتلا به جامعه کردی (مواردی نظیر زبان کردی، تاریخ سیاسی و فرهنگ اجتماعی) ارزیابی کرد.
اما با شروع به کار دولت نهم و بازگشت به رویکردهای امنیتی گذشته، فضا از آن‌چه که بود، بدتر شد و اصطلاحاً آب باریکه‌هایی هم که وجود داشت، خشکیدند و اکثر نشریات کردی با توقیف مواجه شدند.
*تفاوت‌های روزنامه‌نگاری در نشریات و روزنامه‌های مرکز و نشریات کردستان چگونه است؟
عمده‌ترین تفاوت‌ها به گستره انتشار، تنوع مخاطب و امکانات نسبتاً مناسب نشریات مرکز برمی‌گردد. روزنامه‌های سراسری به دلیل این‌که با مخاطب عام در سطح کل کشور مواجه هستند، ماهیتاً تمایل ندارند روی نقطه‌ای خاص مانند کردستان و یا موضوع ویژه‌ای مانند «مسأله کرد» تمرکز داشته باشند.
در عین حال به دلیل فضای حاکم بر مطبوعات کشور و انسداد موجود، به نشریات مرکز تذکر داده شده است که به مسائل قومی و مباحث چالش‌برانگیز در این زمینه‌ها نپردازند؛ در غیر این صورت به جرم «تجزیه‌طلبی» و تقویت واگرایی ممکن است با توقیف مواجه شوند.
البته چنین تنگناهای آزاردهنده‌ای تنها به ممنوعیت در پرداختن به مسائل اساسی و ریشه‌ای محدود نشده و به روزنامه‌ها گفته شده است که حتی در انتشار اخبار مرتبط با فعالان مدنی، مطبوعاتی یا سیاسی - اجتماعی از واژه‌هایی نظیر روزنامه‌نگار کرد، فعال سیاسی کرد و ... استفاده نشود.
گرچه این موانع در مسیر کار نشریات کردی هم به نوع دیگری وجود دارد.

 
*مشکلات پیش روی کار روزنامه‌نگاری در کردستان ایران را چگونه ارزیابی می‌نمایی؟ با وجود این‌که در چند استان کشور اکثریت ساکنان آن کرد و تعداد زیادی از کردها که اقلیت هم هستند در سراسر ایران زندگی می‌کنند، چرا یک روزنامه دوزبانه کردی - فارسی سراسری وجود ندارد؟
روزنامه‌نگاری چون کاری است که از متن اجتماع می‌جوشد، لذا مشکلات روزنامه‌نگاری در کردستان بسیار شبیه به مشکلات و شرایطی است که در جامعه واقعی کردستان وجود دارد.
یکی از مهم‌ترین مشکلات فراروی نشریات کردی، مسایل اقتصادی است. اقتصاد یک روزنامه، فاکتور بسیار مهم و تعیین‌کننده‌ای در شکل و محتوای یک نشریه است.
هزینه‌های سرسام‌آور تهیه مطلب، چاپ و انتشار یک نشریه، مخصوصاً با توجه به تیراژ پایین که عملاً منجر به غیر اقتصادی شدن نشریات کردی شده است، یکی از موانع جدی بر سر راه رشد و بالندگی آن‌ها محسوب می‌گردد.
این مهم باعث شده است که نشریات کردی به خاطر حفظ بقای خود و امکان تداوم انتشار، به شرایط حداقلی به خصوص از نظر فرم ظاهری و کیفیت کاغذ تن دهند.
از طرف دیگر وضعیت نامناسب مالی نشریات کردی باعث شده است که امکان کار حرفه‌ای برای روزنامه‌نگاران کرد و تأمین حداقل معیشت از طریق استخدام در یک نشریه کردی برایشان وجود نداشته باشد.
تا آن‌جایی که خبر دارم، هیچ کدام از نشریات کردی فعلی دارای اعضای هیأت تحریریه ثابتی که فقط از طریق کار در نشریه امرار معاش نمایند، نیستند. این مسأله باعث شده است که اکثر نویسندگان نشریات کردی یا افتخاری باشند یا به عنوان کار دوم و حتی چندم و فرعی به نویسندگی بنگرند. این موضوع قطعاً در کیفیت کار این نشریات مؤثر خواهد بود.
در کمال تأسف باید اذعان نمایم که در حال حاضر در کردستان ایران روزنامه‌نگاری حرفه‌ای وجود ندارد.
تنگناهای شدید مالی هم‌چنین سبب شده‌است که نشریات کردی فاقد سازمان‌های اداری حداقلی برای تولید مطلب، صفحه‌آرایی دلخواه و توزیع مناسب نشریه باشند.
عدم تضمین تداوم انتشار و برخی مسائل فرهنگی و سیاسی دیگر موجب شده است که صاحبان سرمایه به دلیل ریسک بالا، تمایلی برای ورود به این حوزه نداشته باشند.
یکی دیگر از معضلات گریبان‌گیر اقتصاد شکننده نشریات کردی، عدم امکان بهره‌مندی از آگهی‌های تجاری است. در تمام دنیا تضمین تداوم فعالیت مطبوعات وابسته به چاپ آگهی‌های تجاری و تبلیغ کالا و خدمات است.
توسعه‌نیافتگی مناطق کردنشین، کمبود بنگاه‌های اقتصادی و بی‌رغبتی بخش خدمات برای تبلیغ، موجب شده است که نشریات کردی از این منبع مهم و حیاتی محروم باشند.
آگهی‌های دولتی هم که بسیار کم هستند و فقط به نشریات هم‌سو تقدیم می‌شوند و حتی شرایطی ایجاد کرده‌اند که بخش خصوصی جرأت دادن آگهی به نشریات منتقد را ندارد.
از سوی دیگر در دنیای امروز یک نشریه برای ایفای نقش رسانه یا واسطه شدن بین مردم و مسئولین یا مردم و مردم، قبل از هر چیز دیگر به استقلال اقتصادی و امکان ایستادن روی پای خود نیاز دارد.
در عین حال فقدان دموکراسی و آزادی‌هایی که جزو حقوق اساسی انسان‌ها هستند در همه ابعاد زندگی ایرانیان و از جمله مطبوعات تأثیرات منفی بر جای گذاشته است و امکان شکل گرفتن نهادهای مستقل اقتصادی وجود ندارد.
به عنوان نمونه می‌توان به روزنامه شرق اشاره کرد. این روزنامه در اوج شکوفایی، هنگامی که در حال تبدیل شدن به یک نهاد مستقل بود به تعطیلی کشانده شد.
چنین معضلاتی که می‌توان آن را به طور خلاصه ضعف مفرط اقتصاد روزنامه‌نگاری نامید، در مناطق کردنشین از شدت بیشتری برخوردار است و با توجه به سوابق امر محدودیت‌ها نیز پررنگ‌تر است.
اما از همه این مشکلات بزرگ‌تر نگاه حاکمیت به نشریات کردی است که همانند نگاه به کرد و کردستان، یک نگاه امنیتی است. تنگ‌نظری‌ها، عدم درک درست از شرایط زمان و «مسأله کرد» سبب شده است که در مجموع مطبوعات کردی داخل کشور در یک شرایط انقباضی فعالیت داشته باشند و هیچ تضمینی برای تداوم حیات نشریه وجود نداشته باشد.
این مسأله، به خصوص فضای روانی نامناسب و استرس‌های بزرگی را برای گردانندگان نشریه ایجاد می‌کند به گونه‌ای که همواره این ذهنیت وجود دارد که ممکن است این شماره، شماره آخر باشد.
در کل، فضای موجود و حاکم بر کار روزنامه‌نگاری در ایران و کردستان یک فضای شدیداً ایدئولوژیک است.
اگر بایدهای این فضای ایدئولوژیک در نشریه یا رسانه‌ای (مانند روزنامه‌های دولتی و صدا و سیما) رعایت شود و در راستای اهداف سیستم، اطلاع‌رسانی شود، نه تنها مشکلی وجود نخواهد داشت، بلکه از حمایت‌های مالی و غیر مالی نیز برخوردار خواهی شد.
اما اگر وارد محدوده نبایدها شوی و از خط قرمزهایی که اتفاقاً کم هم نیستند و روز به روز در حال افزایش هستند، عبور کنی، با انواع و اقسام محدودیت‌ها و فشارها مواجه خواهی شد که طیف متنوعی مانند عدم دریافت آگهی‌های دولتی، ایجاد موانع پنهان در دریافت آگهی از بخش خصوصی، تذکرات شفاهی و کتبی و بالاخره توقیف و بسته شدن نشریه را شامل می‌شود. البته به زندان افکندن و صدور احکام سنگین نیز چندان دور از انتظار نیست.
در چنین فضایی متأسفانه ما در کل مناطق کردنشین روزنامه محلی (به مفهوم نشریه‌ای که هر روز منتشر شود) نداریم؛ تا چه رسد به یک روزنامه سراسری؛ و همین نقص یکی از آسیب‌های جدی فضای مطبوعاتی در این مناطق را ایجاد کرده است. زیرا اهمیت روزنامه و تأثیر سرعت، تاریخ و زمان در انتشار اخبار و مطالب غیر قابل انکار است و به هیچ وجه توسط هفته‌نامه و ماهنامه‌ها قابل جبران نیست.
*آموزش از کارهای مهم هر نهاد فرهنگی است. یکی از کارهای مهم روزنامه‌نگاری مدرن این است که بتواند به صورت عملی، نیروهای بالقوه جامعه را که جوانان مشتاق به حرفه روزنامه‌نگاری هستند، کمک کنند تا روزنامه‌نگاری را یاد بگیرند. آیا روژهه‌لات در این رابطه تلاش می‌کند؟
متأسفانه چنین رویکردی در روزنامه‌های سراسری هم دیده نمی‌شود و دلیل اصلی آن را باید در عدم امنیت شغلی و نبود تضمین تداوم انتشار نشریات جستجو کرد.
برای داشتن یک رسانه با مفهوم مطرح‌شده در این سؤال، نیاز به سرمایه‌گذاری گسترده‌ای وجود دارد که مهم‌ترین پیش‌نیاز آن، یعنی تضمین سود و برگشت سرمایه در جامعه غیردموکراتیک ایران غایب است.
البته عدم تمایل برای سرمایه‌گذاری مولد در جامعه ما معضل عمومی است و تنها به بخش مطبوعات اختصاص ندارد. اما به دلیل شرایط خاص فضای حاکم بر مطبوعات ایران، رغبت برای سرمایه‌گذاری در این بخش در حد بسیار پایین و آن هم محدود به نشریاتی است که عمدتاً فعالیت‌های تبلیغاتی برای کالاها و خدمات را پیگیری می‌نمایند و اصطلاحاً نشریات زرد نامیده می‌شوند.
در «روژهه‌لات» گرچه متوجه نقش مؤثر نهادسازی و بحث آموزش بوده و هستیم، اما به دلیل مشکلات قبل‌الذکر فعلاً امکان چنین سازمان‌دهی را نداریم.
در واقع به حداقل‌ها قناعت کرده‌ایم؛ زیرا تصور می‌کنم روزنامه‌نگاری در کردستان بیشتر یک رسالت است تا یک شغل و اکثر افرادی که در این حوزه فعال هستند - از جمله خود من - آموزش‌های آکادمیکی در این زمینه نداشته‌اند و بیشتر با انگیزه حل مشکلات جامعه و مسائل مبتلابه کردها وارد این صحنه شده‌اند.
امکانات محدود و در حد هیچ ما در «روژهه‌لات» (جالب است که بدانید ما دفتر و کادر ثابت نداریم. فاقد سرویس‌های حرفه‌ای مورد نیاز یک نشریه هستیم و اکثر کارها را به صورت فردی و از طریق اینترنت انجام می‌دهیم. بهترین واژه‌ای که می‌توانم با آن شرایط خودمان را توصیف کنم، «روزنامه‌نگاری فضایی» است) فعلاً فرصت پرداختن به اصل مهم آموزش را نداده است.
اما یقیناً به عنوان دورنمایی که در صورت امکان تداوم کار، برای رسیدن به آن تلاش خواهیم کرد، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. گرچه در حد مقدور چه در «روژهه‌لات» و چه در گذشته - در «هاوار» - عملاً فضایی برای آزمون و خطا و امکان بروز استعدادهای جوان و تازه وجود داشته است.
*چرا در روزنامه‌ها و نشریه‌های داخل کشور در رابطه با مسائل مهم جوانان و جامعه مثل ایدز، مافیای پورنوگرافی و تجاوزات خانوادگی که در هر جامعه وجود دارد، مطالبی نوشته و چاپ نمی‌شود؟
به دلیل خط قرمزهای عمدتاً سلیقه‌ای هستند که مبانی قانونی روشن و صریحی هم ندارند. به عنوان مثال اطلاع‌رسانی در مورد ایدز و روش‌های پیشگیری از آن - با این‌که یکی از معضلات اساسی جوامع مختلف از جمله ایران است - با مشکلات فراوانی همراه است. چون عده‌ای می‌گویند سخن گفتن در این زمینه‌ها ممکن است قبح مسائل جنسی را در سنین پایین از بین برده و عملاً موجبات ترویج فساد اخلاقی فراهم شود.
چنین محدودیت‌هایی که عملاً تأثیری نیز تا کنون بر ترویج تقوا و حفظ سلامت جامعه نداشته‌اند، ناشی از نشناختن زمان و کوتاه‌بینی است و این گونه برخورد نمودن با پدیده‌های اجتماعی مانند پاک کردن صورت مسأله به جای حل آن است که در طولانی‌مدت بنیان‌های اساسی جامعه، مانند خانواده و سلامت را با تهدیدات جدی مواجه می‌نماید.
*چه عواملی باعث شده است تا زنان کرد کمتر به کار روزنامه‌نگاری روی آورند؟
به نظرم مختصات کار روزنامه‌نگاری کردی ارتباط ویژه‌ای با زن بودن یا مرد بودن فعالان این صحنه ندارد. اما به صورت یک قاعده و به واسطه ویژگی‌های مردسالارانه جامعه ما، حضور و نقش‌آفرینی زنان در اجتماع کردی کم‌رنگ‌تر از مردان است؛ اما این محرومیت و تبعیض، مختص حوزه روزنامه‌نگاری نیست.
امیدوارم با برطرف شدن موانع قبل‌الذکر در مسیر نشریات کردی، شاهد فعالیت بیشتر زنان در این عرصه باشیم.
ما هم در صورتی که بتوانیم بر مشکلات (سیاسی، امنیتی، اقتصادی) موجود فائق آییم و امکان سازمان‌دهی مناسب و امکان تداوم انتشار «روژهه‌لات» وجود داشته باشد، بدون شک نگاه ویژه‌ای به جایگاه زنان در هفته‌نامه و پرداختن به مشکلات آنان در جامعه کردی خواهیم داشت.

و کلام آخر؟
روزنامه‌نگاری در کردستان کار ساده‌ای نیست و چند بار نیز در جاهای مختلف گفته‌ام که شبیه به راه رفتن در میدان مین است.
البته روزنامه‌نگاری در همه جای دنیا کار پر استرسی است، اما در ایران و کردستان از سختی مضاعفی برخوردار است و شاید برای من، امید به حل «مسأله کرد» تنها انگیزه است.

راه حل ایرانی مسئله کرد

( نگاهی توصیفی به کتاب هویت تاریخی و مشکلات کنونی مردم کرد تالیف دکتر عبداله ابریشمی )

*دکترمحمدعلی توفیقی

اگرچه موجودیت "كرد" ریشه در دوران های باستان و پای در اساطیر دارد اما "مسئله كرد" پدیده ای جدید و محدود به دوران معاصر است. تشكیل دولت های مدرن، تغییرات جغرافیای سیاسی منطقه خاورمیانه پس از جنگ جهانی اول ، پیدایش نهضت های ناسیونالیستی و ظهور جنبش های آزادیخواهانه و دمكراسی طلب مهمترین عوامل اثر گذار بر مسئله كرد هستند.

این یك خطای استراتژیك است اگر تصور كنیم به دلیل ایرانی بودن  كردها، ادامه وضع موجود و پافشاری بر سیاست های گذشته همچنان كارساز و مفید خواهد بود. زیرا تحولات منطقه ای، امواج سهمگین جهانی شدن،‌افزایش خودآگاهی كردها و جلب توجه جهانیان به مسائل آنان شرایط جدیدی را به وجود آورده است.

یكی از مهمترین ریشه های مشکلات در مناطق کردنشین انكار هویت كردها از دیربازاست! اگر كردها ایرانی هستند، انكار هویت قومی و سیاست هایی كه آشكارا چنین مسئله ای را دامن می زنند چه توجیهی می تواند داشته باشد؟ سیاست هایی كه زمینه های بروز تبعیض و ستم در ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را فراهم نموده اند.

در بسیاری مواقع به اشتباه هویت ملی معادل هویت قوم اکثریت کشور ایران در نظر گرفته شده ویا حداقل اینگونه تبلیغ شده است و در یک رابطه غیر تعاملی و با استفاده از الگوهای ادغام مکانیکی تلاش شده است تا ازطریق انکار یا سرکوب  مولفه های تشکیل دهنده هویت اقوم دیگر  نظیر زبان، باورها، مذهب، لباس ،موسیقی و ادبیات با استفاده از ابزار زور، موجبات حل شدن آنها در هویت ملی برساخته فراهم گردد.

 بنظرمی رسد که در کشورهای چند قومی ،هویت ملی می بایست برآیند هویت قومیت های مختلفی باشد که در آن سرزمین زندگی می کنند و چنین ترکیبی جز با به رسمیت شناخته شدن تمامی مولفه های موثر برهویت اقوام و فراهم نمودن زمینه های رشد و بالندگی آنها در یک فضای سرشار از عدالت، رضایت و احترام امکانپذیر نمی گردد.واقعیتی که حداقل در یکصد سال گذشته از سوی حاکمیت های مختلف به عمد ویا از سر غفلت نادیده گرفته شده است و از همین محل آسیب های فراوانی متوجه حس همبستگی ملی شده و ناکامی ها و حتی گاهی حوادث خونباری را  در مسیر تکامل فرآیند مدرنیزاسیون ایران بوجود آورده است و عملا زمینه های امکان زندگی مسالمت آمیز و حصول آرامش روحی و روانی و بروز توسعه همه جانبه را از ملت بزرگ ایران سلب نموده است. زیرا هویت ملی غیرترکیبی بدلیل ناتوانی در تامین انتظارات همه افراد جامعه می تواند در فرآیند توسعه اجتماعی – فرهنگی و حتی دمکراتیزاسیون ایران نقش منفی و بازدارنده داشته باشد. البته با توجه به شرایط دنیای امروز و تجارب  موفقیت آمیز برخی کشورها در مدیریت صحیح مسائل قومی،ظرفیت ایجاد چنین فضایی برای برقراری رابطه تعاملی و سازنده میان هویت اقوام و هویت ملی تنها در نظام های دمکراتیک امکانپذیر است.

سیاست های انكار هویت قومی منجر به بروز تبعیض ها و بی عدالتی های فراوانی شده است و زمینه های ایجاد مشکل پیچده ای به نام "مسئله کرد" را پدید آورده است که می توان به عنوان  نمونه به برخی  از آنها در مناطق كردنشین اشاره كرد:

در بعد مذهبی، جالب است كه بدانید مدیریت امور مذهبی اهل سنت كه اكثریت جمعیت منطقه را تشكیل می دهند با روحانیون اهل تشیع است. به عنوان مثال امام جماعت دورافتاده ترین روستای این مناطق توسط مركزی تعیین می شود كه مسئولیت آن بر عهده یك فرد شیعه است.

در بعد فرهنگی، علیرغم تأكید قانون اساسی بر آموزش زبان كردی در مدارس و مراكز آموزشی این مهم هرگز امكان عملی شدن نیافته است وامكانات لازم برای انتشار نشریات محلی و چاپ كتاب به زبان كردی در حداقل ممكن قرار دارد.

در بعد اقتصادی، مناطق كردنشین براساس شاخص های توسعه ای در رده آخر استان های كشور قرار می گیرند و بیكاری و فقر بیداد می كند.

در بعد سیاسی و مشاركت در ساختار حاكمیت، سهمی نزدیك به هیچ نصیب كردها شده است این در حالی است كه به غیر از رهبری، ریاست جمهوری و ریاست قوه قضاییه، هیچ محدودیت قانونی دیگری برای حضور كردها و "اهل سنت" در سایر سطوح مدیریت ارشد كشور وجود ندارد.

در بعد اجتماعی امكان تحزب و تشكیل جمعیت هایی با محور قومی تقریباً غیرممكن است. همه این تبعیض های آشكار و موارد دیگری كه فرصت طرح آنها در این مجال نیست در حالی اتفاق می افتد كه اصول متعددی از قانون اساسی ناظر بر برابری تمامی ایرانیان در مقابل قانون و نفی هرگونه تبعیض است.

طبیعی است که با این اوصاف در میان افکار عمومی و نخبگان کرد (و حتی فرهیختگان منصف و دلسوز غیر کرد) این سئوال و دغدغه جدی مطرح باشد كه برای رفع تبعیض های غیرقابل انكار فوق که تنها بخشی از مسئله کرد را تشکیل می دهند، چه راه حلی می توان ارائه داد؟

نحوه پاسخ به این سئوال و رویکرد جریان ها و اشخاص مختلف در طول چند دهه گذشته به حل این مسئله متفاوت بوده است و در مقاطعی نیز با افزایش تمایل به روش های خشونت آمیز ، بروز جنگ و درگیری های خونینی را نیز به همراه داشته است که تبعات زیانبار آن همچنان تداوم دارد.

در این میان آقای دکتر عبداله  ابریشمی یکی از اندیشمندان متعهد کرد است که با تدوین کتب و ارائه مقالات متعدد طی سالیان متمادی  در نشریات محلی و سراسری و در سال 85 با انتشار کتاب "هویت تاریخی و مشکلات کنونی مردم کرد" در راستای  یافتن راه حلی مسالمت آمیز و منطبق بر اصول دمکراتیک برای "مسئله کرد" تلاش های عملی و نظری فراوانی را مبذول داشته است.چاپ اول این کتاب سال 1385 در 251 صفحه توسط نشر آنا در تهران به زیور طبع آراسته شده است.

دکترابریشمی  در فصل اول کتاب به بررسی مشکلات مردم کرد در خاورمیانه می پردازد.از دیدگاه وی مشکلات کردها در قرن بیستم ازتحول ساختار سیاسی کشورهای منطقه ناشی می شود. بدین سبب یگانه راه رهایی مردم کرد از مشکلات کنونی را تبدیل اقتدار سیاسی ملت خاص به اقتدار قانونی تمام قومیت های اهل همان کشور می داند که امروزه "شهروند" نامیده می شوند و تصریح می کند درچنین نگرش مثبتی به جای این که دولت، مختص ملتی خاصی باشد به تمام اهالی کشور که مرکب از قومیت های گوناگون است تعلق خواهد داشت و ساختار ملت نه در قالب هویت قومی خاص بلکه در قالب یک ملت مرکب یا شهروند تبلور خواهد یافت.

نویسنده دربررسی عمیق تر مسئله کرد، 3 عامل وقوع انقلاب هایی نظیر انقلاب اکتبر روسیه، بروز استبداد در کشورهایی نظیر ایران و دسیسه های استعماری در تقسیم دولت فرا ملی عثمانی به گروهی از دولت – ملت های ساختگی پس از جنگ جهانی اول را از عوامل اصلی بروز مشکلات کردها معرفی می نماید و بیان می دارد که این مشکلات فقط تحقیر کردها بواسطه ترک کوهی خوانده شدن در ترکیه و یا نفی هویت آنهم به سخیف ترین شکل ممکن مانند عدم صدور شناسنامه برای کردها در سوریه نیست ودربرخی مقاطع تاریخی از ابعاد فاجعه آمیزی  برخوردار بوده است .بعنوان مثال در کشور ترکیه سیاست ملت سازی کاذب با خشونت جنایتکارانه ای همراه بوده و یا صدام در عراق جنایت را در حق کردها به اعلی درجه رساند و در برنامه موسوم به انفال قریب به 182000 کرد را قتل عام کرد.او این مشکلات را ناشی از رویکرد منفی به مدرنیسم و تمدن(و شاید هم درک نادرست) می داند و جنبه های نژادپرستی ، قبیله گری و اعمال شیوه های آپارتایدی را در همین راستا ارزیابی می کند.

درهمان فصل آغازین کتاب که برخی از مهمترین وقایع تلخ و خونبار علیه کردها در قرن بیستم شرح داده می شود نویسنده، مسئله کرد را در ایران متفاوت از مسئله کرد در سوریه، عراق و ترکیه تقسیم بندی می نماید و حتی فراتر از آن نتیجه گیری می نماید که اگر قبل از وقوع جنگ عراق و ایران یک دولت فدرال و همسایگانی با اقتدار کنونی  کردها در نواحی غربی ایران بوجود می آمد شاید می توانست در پیش گیری از تهدید ویرانگری چون جنگ ایران و عراق بسیار موثر باشد.دکتر ابریشمی به صراحت می نویسد : ما در کشور خود مشکل اساسی با کردها نداریم، زیرا در بررسی واقع بینانه مشکلات مردم کرد در ایران در می یابیم که رسیدگی به اعتراض آنان لطمه ای به وحدت و حاکمیت کشور نمی زند اما متاسفانه بدلیل سیاسی شدن عناصر فرهنگی مانند زبان و سایر مولفه های قومی به هر نوع درخواست و و یا جنبش کردها مهر تجزیه طلبی و مرکز گریزی زده شده است.

بنظر می رسد نکته کلیدی کتاب درهمین موضوع نهفته است زیرا دکتر ابریشمی با توجه به تفاوت ماهیتی "مسئله کرد" در ایران با سایر کشورهایی که سرزمین نیاکانی کردها در آنها واقع شده است، اعتقاد دارد که در صورت کنار نهادن داوری های احساسی نسبت به حوادث گذشته، مشکل کرد در ایران را می توان با گفتمان متکی بر عدالت خواهی برطرف کرد.(عدالت درامکان  ورود به قدرت، کسب ثروت و تامین منزلت مانند همه شهروندان ایران)

این در حالی است که  متاسفانه دولت مدرن در مقابله با اعتراض مردم محروم کرد ایران ، در داخل راهکار تضعیف هویت فرهنگی مردم کرد و سرکوب آنان را اتخاذ کرد و در خارج سیاست همکاری با کشورهای نوبنیاد را در پیش گرفت.

در فصل دوم، نویسنده کتاب "هویت تاریخی و مشکلات کنونی مردم کرد" با تشریح مفصل نهادها و ساختارهای موجود در جامعه کردی از دیرباز، تلاش مبسوطی را برای اثبات هویت تاریخی کرد مبذول می دارد. در جای جای کتاب یک نکته مشهود است و آنهم تلاش وافر نویسنده برای اثبات وجود حکومت های محلی کرد است و خلط مبحث تقلیل و منحصر نمودن ساختارحکومتی  جامعه کرد به "ایل و عشیره" را به شدت نقد و رد می نماید.

در فصل سوم با اشاره به ضرورت شفافیت گفتار در مباحث اجتماعی سعی می شود تا مختصات مفاهیم کلیدی در جامعه شناسی جامعه کرد روشن شود.در دیدگاه ابریشمی، اصطلاح های جامعه شناسانه ای  مانند فئودال،بورژوازی و ... که در ادبیات سیاسی معاصر متداول اند در اغلب موارد برای توصیف اوضاع اجتماعی کردستان مناسب نبوده است زیرا اساسا در ساخت اجتماعی، مردم کرد هم سان با موارد اروپایی و حتی مناطق دیگر ایران نیستند.و نتیجه گیری می نماید که با مفاهیم و اصطلاحاتی که معروف تاریخ اروپا هستند نمی توان اوضاع اجتماعی و تاریخی خاورمیانه و کردها را بیان کرد.(اگر این واقع بینی در بسیاری از سیاستمداران کرد وجود داشت-و البته حاکمیت نیز برخورد مدبرانه ای با مسئله کرد می کرد- شاید می شد از بروز وقایع تلخ و خونبار فراوانی پیش گیری نمود )دکتر ابریشمی در جایی از همین کتاب می نویسد برخی مارکسیست ها و متظاهرین به ایدئولوژی چپ در نیم قرن گذشته در برخورد با ساختار اجتماعی و طبقاتی کردستان (بدلیل عدم درک درست از اوضاع اجتماعی منطقه )مرتکب خطاهای تحلیلی زیادی شده اند و ندانسته یا آگاهانه به آشفتگی اوضاع دامن زده اند.

دکتر ابریشمی در فصل چهارم به بررسی جامعه شناسی سیاسی و تاریخی کرد می پردازد و می نویسد:

کردها با وجودکثرت جمعیت،استعداد ایجاد حکومت، توان رزمی کم نظیر،شجاعت بی مانند،آشنایی تاریخی با امپراطوری های بزرگ و تجارب جنگی فراوان درصدد گسترش قلمرو خود و جهان گشایی و یا تشکیل امپراطوری نبودند بلکه به حفظ و پاسداشت حکومت های محدود و محلی خود بسنده کرده اند.(بعنوان صدق مدعا می توان به صلاح الدین ایوبی اشاره کرد)وی همچنین بیان می دارد که کردها پس از فروپاشی دولت ساسانی به مدت بیش از هزارسال دارای حکومت های منطقه ای نیمه مستقل و مستقل بوده اند.

در فصل پنجم نیز نویسنده برای تبیین موارد پیشگفت به بررسی جزئی تر چند نمونه از امارات و حکومت های محلی کرد مانند دیاربکر،بتلیس و بابان می پردازد.

اما فصل ششم کتاب "هویت تاریخی و مشکلات کنونی مردم کرد" را می توان مهمترین بخش آن دانست زیرا به تحلیل و بررسی دیدگاه های جهت داری می پردازد که تلاش می کنند تا مشکلات کنونی مردم کرد را انکار و هویت تاریخی آنان را تحریف نمایند .

محور اصلی این فصل، نقد "کتاب قومیت و قوم گرایی در ایران از افسانه تا واقعیت" نوشته آقای حمید احمدی است.

از دیدگاه دکتر ابریشمی تلاش عامدانه و آگاهانه نویسنده فوق الذکر برای انکار هویت ملی، تاریخی و فرهنگی کردها چیزی جز قلب هویت تاریخی و مسخ جامعه شناسی تاریخی یک ملت نیست.اهتمام به نقد این کتاب احتمالا با ایرانی بودن نویسنده و کشوری که در آن انتشاریافته است، بی ربط   نمی باشد. از نظر ایشان شاید تلاش برای تئوریزه کردن نفی هویت فرهنگی و تاریخی ملت کرد در ترکیه، عراق و یا سوریه د ربرابر ملت عرب یا ترک قابل درک باشد اما چنین کوششی در ایران و توسط یک نویسنده ایرانی جای تعجب است.زیرا کردها اساسا ایرانی اند و از عناصر اولیه و  اصلی تشکیل دهنده ملت ایران هستند.به دیگر بیان می توان گفت دفاع ابریشمی از هویت تاریخی و فرهنگی مردم کرد، پاسداشت کلیت ملت ایران است البته ملتی که مبنای تشکیل آن افراد برابر حقوق و شهروندان این کهن سرزمین و عاری از هرگونه ستم و تبعیض در حق اقوام مختلف باشد.